De dubbele moraal van de cameraman
Vandaag zag ik op de lokale televisie een wat knullig inelkaar gezette reisdocumentaire over Kyrgyzstan, gemaakt door een Nederlandse fietser met volle bepakking en een camera
'Laat me met rust met je rottige camera!'
Deze fietser richtte ongevraagd zijn camera op marktkoopvrouwen, op mensen lunchend naast de weg, kinderen, oude heren, katoenpluksters.. Hij legde vast wat hij maar wilde: verbaasde blikken, norse fronsen, verlegen lachjes, grappende gezichten, en ook ogen waarin je kunt lezen 'laat me met rust toerist, met je rottige camera!'
Het is niet waarschijnlijk dat deze mensen om toestemming gevraagd zijn voor gebruik van het beeldmateriaal voor de Nederlandse televisie. Nee, ik heb het gevoel dat de maker ervan uitgaat dat men het als een eer beschouwt dat hij langs komt fietsen met zijn camera. Hij spreekt hen joviaal grappend in het Russisch aan, want dat kan hij een beetje, en doet een beetje neerbuigend naar ze. Minzaam, alsof hij het beter weet. Zijn vaste vraag: 'Hoeveel verdien je hiermee?'. Ja, hij heeft die typische betuttelende Westerse arrogantie. Wanneer een vrouw naast de autoweg eten klaarmaakt voor vrachtwagenchauffeurs, heel normaal daar, is zijn commentaar bijvoorbeeld: 'Kijk, deze vrouw probeert op deze manier de financiele eindjes aan elkaar te knopen'. Ondertoon: 'Aaacchhh wat zijn ze hier toch zielig'. De vrouw antwoordt met een ongemakkelijke blik.
Respect
Dan, rondstappend met de camera voor zijn ogen, kennelijk zijn manier van bewegen door dit land, verschijnen ineens twee Amerikaanse toeristes. En wat doet hij? Hij loopfilmt op hen af en vraagt schuchter toestemming om te mogen filmen! Dan maakt hij nog een grap om zich te verontschuldigen voor zijn brutale camerawerk: 'Yes, now you are on Candid Camera'. Gevolgd door een verlegen lacherige toevoeging, 'No, this is not candid'. Pas als ze zeggen 'It's OK', ondervraagt hij hen. En ik wil wedden, dat hij hen ook heeft gevraagd of ze in de documentaire willen. Waarschijnlijk hebben ze emailadressen uitgewisseld en stuurt hij hen een bestandje met de film.
Het verschil in behandeling is tekenend, volgens mij, voor een verschil in getoond respect. Niet-Westers mensen begrijpen het allemaal toch niet, zo lijkt de gedachte achter dit handelen. Die mag je bespieden met je camera, en hun beelden mag je uitzenden in Nederland voorzien van commentaar doorspekt met hollandse vooroordelen. Een mede-Westerling daarentegen is een gelijke. Die begrijpt je. Daar ga je mee om zoals je zelf behandeld wilt worden: met respect. Zo kwam het dat de filmmaker zich verlegen begon te verontschuldigen toen hij westerse dames in het vizier kreeg. Hij realiseerde zich ineens: 'Misschien vinden ze dit niet fijn?'
Begin
Het verbaast mij, hoe normaal dit soort respectloze gedrag is onder toeristen in niet-Westerse landen. Ik kom het overal tegen. Duurzaam cultuurtoerisme begint volgens mij ten eerste bij een respectvolle omgang met je gastdames en heren, en ten tweede bij een onbevooroordeelde blik die mensen in hun waarde laat. Dus ik maak nooit ongevraagd foto's van iemand op vakantie. En ik probeer me niet op te dringen als alwetende buitenlander. Het leuke is: mensen merken het. Ik heb complimenten gekregen als: 'You are very open, not like other tourists'. Dit schrijf ik hier niet om mezelf op de borst te kloppen, maar om aan te geven dat je houding werkelijk verschil maakt bij de mensen die je ontmoet. En dat maakt je vakantie leuker voor iedereen.'
