platteland

Op zoek naar ongerepte bestemmingen, trekken Westerse wereldreizigers steeds verder het niet-toeristische platteland in van landen als India en Swaziland. Plattelandstoerisme is enorm populair, zo las ik in een artikel naar aanleiding van de toerisme beurs in Berlijn die onlangs plaatsvond. 'Wij zijn er erg positief over', beweert een hoge Indiase ambtenaar, 'India wil het platteland graag toegankelijker maken voor buitenlandse toeristen'. 'Westerse landen tonen veel belangstelling', zegt een toerisme ontwikkelaar uit Swaziland, 'De introductie kost echter nogal wat moeite omdat plaatselijke bevolking moet wennen aan het idee dat je van toerisme kunt leven.' UNDP en EU steunen de programma's. Ik vind het een moeilijk verteerbaar bericht en zet m'n gedachten op een rij

Gegeven de vele zorgwekkende negatieve effecten van bestaand plattelandstoerisme in ontwikkelingslanden die tegenstrijdig zijn met de doelen van ontwikkelingssamenwerking, begrijp ik niet hoe de opkomst van deze zogenaamd nieuwe toerisme vorm als positief kan worden gezien, en zelfs gesteund wordt door UNDP en EU. Ik weet er natuurlijk het fijne niet van, maar ik vermoed dat dit toerismeprodukt puur en alleen wordt ontwikkeld door regeringen van ontwikkelingslanden als antwoord op een toenemende vraag van de Europese en Amerikaanse toerisme industrie. Deze regeringen denken 'Aaah wat prachtig, Westerlingen willen reizen naar ons platteland. Goed! Welkom buitenlandse investeerders! Welkom rijke toeristen! Bouw jullie hotels, breng ons jullie geld!' -- en 'ons' is waarschijnlijk niet de arme bevolking maar de elite.

De plaatselijke bevolking wordt niets gevraagd. Ja, misschien zeggen ze 'Graag!' als de toerisme ontwikkelaars komen. Maar ik denk niet dat ze beseffen welke veranderingen het door de overheid aangezwengelde toerisme teweeg kan gaan brengen. Bijvoorbeeld, dat hun land vanaf nu bezocht en verkocht zal worden als toerismeprodukt en hun leven een bezienswaardigheid wordt waar je geld voor kunt vragen. Of dat zij deel uit gaan maken van een booming business met een hoop kapers op de kust die rijk willen worden van ons verlangen naar boerenrust. Dat ze weinig tot geen invloed zullen hebben op de vormgeving van toerisme in hun dorpen, en het overgrote deel van de toerisme inkomsten bij anderen terecht zal komen -- en dan moet je denken aan percentages als 96%. Of dat traditionele sociaal-culturele verbanden ontwricht zullen worden achter het eigentijdse decor van het authentieke vakantieparadijs. Om maar een paar voorbeelden te noemen van wetenschappelijk vastgelegde effecten van toerisme op andere vakantiebestemmingen die eens 'ongerept' waren.

Maar volgens die Indiase meneer was het dus een positieve ontwikkeling. Het gouden woord duurzaamheid valt nog net niet in het artikel, maar de optimistische toon riekt er wel naar. Plattelands toerisme klinkt immers intiem en kleinschalig, dus duurzaam. En de ontwikkelaars van plattelandstoerisme lijken graag mee te liften op die associatie. Luister maar naar de marketing manager van de Toerisme Autoriteit in Swaziland: 'Swaziland telt veel kleine dorpen en we willen de bewoners graag mee laten profiteren van dit type toerisme. Het geeft hen de kans optimaal gebruik te maken van wat ze in huis hebben.' Ah, dus jullie gaan eigenlijk 'arme mensen' helpen. Een soort ontwikkelingswerk dus? Een duurzame strategie? Nee.. dat maak je mij niet wijs. Dit is pure marketingtaal. Of misschien pure onwetendheid. Ik weet het niet. Maar wat ik wel weet, is dat wanneer toerisme begint onder druk van externe belanghebbenden en slechts draait om bezichtiging van oude tradities, het niet waarschijnlijk is dat het de plaatselijke bevolking ontwikkeling of zelfs iets duurzaams zal gaan brengen. Ik heb teveel van toerisme gelezen en gezien om dit bericht als goed nieuws binnen te halen.

Zwakke plek
Aan de andere kant snap ik de positieve teneur van het artikel wel. De groei van de toerismesector is niet te stoppen. De wereld breekt open voor de reizende massa. Toerisme kan ontwikkeling brengen en intercultureel begrip stimuleren. Dus laten we proberen het zo goed mogelijk te doen. Volgens het artikel wordt in India op zo’n 124 locaties onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor toeristische plattelandsprojecten. UNDP is betrokken bij een proefproject op 36 plaatsen in India. Zij zullen waarschijnlijk 'community-based tourism' introduceren -- de interne tegenstrijd van dit plan negerend maar dat terzijde. Zo bekeken is het inderdaad een positief verhaal. Ik denk alleen dat een echt duurzame toerisme strategie zich niet alleen zou moeten richten op ontwikkeling van vakantiebestemmingen maar ook op onszelf: op de Westerse toerisme industrie en op de toerist.

De meeste verre reizigers die ik spreek weten niet hoe schadelijk toerisme kan zijn in kwetsbare ontwikkelingslanden. Ze menen onterecht dat toerisme daar ontwikkeling brengt. Wereldreizigers met twijfels vinden eenvoudig de weg naar een van de vele duurzame tour operators en worden gerust gesteld met die o zo goed in de markt liggende ecotoerisme taal. Je hoort bijvoorbeeld vaak Wij reizen met respect voor lokale mensen en natuur. Maar wat betekent dat, bezien tegen de achtergrond van het complexe krachtenspel achter het vakantieparadijs? Duurzaam toerisme is nog te vaak een hol begrip dat tour operators zonder veel kennis van de werkelijke problematiek goed kunnen verkopen aan reizigers die het ook allemaal niet precies weten.

Hier ligt volgens mij een zwakke plek. Een gebrek aan kennis. Want als toerisme ontwikkelaars, reisorganisatoren en reizigers niet goed weten wat er mis is, zal er ook niets veranderen. Uit holle marketingpraatjes die duurzaam klinken zonder dat te zijn, zoals in het besproken artikel over plattelandstoerisme, groeit geen duurzame strategie. Dus laten we ermee ophouden boerenland toerisme mooier voor te stellen dan het is, ook al wordt hiermee ons fijne vakantiegevoel voor even om zeep geholpen. Laten we in plaats daarvan het internationale krachtenspel achter plattelandstoerisme zichtbaar maken voor het groeiend aantal tour operators die duurzame reizen willen organiseren en voor de steeds groter wordende groep vakantiegangers die duurzaam willen reizen.

Het zou bijvoorbeeld goed zijn als de ontoegankelijke wetenschappelijke kennis over deze vorm van toerisme inzichtelijk gemaakt wordt voor de praktijk. Net als bij FairTrade en FairFood, zou deze kennis vertaald kunnen worden naar een heldere visie op, wat we dan met recht FairTourism mogen noemen. Pas dan zullen er als vanzelf leuke vakantie alternatieven groeien binnen die visie, die niet alleen duurzaam klinken maar die ook echt inspelen op de complexe problematiek. Ja, ik denk dat eerlijkheid en openheid, inzicht in het krachtenspel, en de ontwikkeling van integrale visies die betrokken partijen verbinden de weg banen voor werkelijk duurzame toerisme strategieen in een zich openende wereld.

Naar artikel Plattelandstoerisme wordt steeds populairder
op de website van MO* (*Mondiaal Nieuws)